Kidney stones: ಕಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗುವುದೇಕೆ? ಪುರುಷರು, ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು? ತಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ..?

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ತೀರಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಂಬಂತೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ‘ಕಿಡ್ನಿ ಸ್ಟೋನ್ಸ್’ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು. ಒಮ್ಮೆ ಇದರ ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅದು ಹೆರಿಗೆ ನೋವಿಗಿಂತಲೂ ಅಸಹನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಕಲ್ಲುಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ? ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಇವು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಕಾಡುತ್ತವೆಯೇ? ಈ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ನೋಟ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಅರಿವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೆನ್ನು ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಪಕ್ಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಸಹನೀಯ ನೋವು ವೈದ್ಯರ ಬಳಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಹಾಗಾದರೆ, ಈ ಕಲ್ಲುಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ? ಯಾವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಅವುಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ? ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆಯೇ? ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು? ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ತಜ್ಞರು ನೀಡಿರುವ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ?

ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಖನಿಜಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಕರಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ದ್ರವದ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಕಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಹರಳುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಇಂತಹ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಾದಾಗಲೂ ಹರಳುಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.

ದೆಹಲಿಯ ಸಿಕೆ ಬಿರ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ತಜ್ಞ ಡಾ. ವಿಕ್ರಮ್ ಕಲ್ರಾ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಹರಳುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೋಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ಒಂದೆಡೆ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು.

ದ್ವಾರಕಾದ ಆಕಾಶ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ಮಲ್ಟಿ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಕಿಡ್ನಿ ಕಸಿ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಡಾ. ಉಮೇಶ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿ, ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಆಕ್ಸಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಯೂರಿಕ್ ಆಮ್ಲದಂತಹ ಖನಿಜಗಳು ಹಾಗೂ ಲವಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಹರಳುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಬಹುದು.

ಕಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣಗಳೇನು?

ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯಾಗುವುದು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಉಂಟಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿಯದಿದ್ದಾಗ ಮೂತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಖನಿಜಗಳು ಮತ್ತು ಲವಣಗಳು ಹರಳುಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಉಪ್ಪಿನ ಬಳಕೆ, ಕೆಲವು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಪದೇಪದೇ ಮೂತ್ರನಾಳದ ಸೋಂಕು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ದೇಹದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅನುವಂಶಿಕ ಕಾರಣಗಳೂ ಕಲ್ಲುಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

ಆದ್ದರಿಂದ, ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು?

ಕಲ್ಲುಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅವು ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರನಾಳದ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ನೋವು ಅಥವಾ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕಲ್ಲುಗಳು ಮೂತ್ರದ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡಿದಾಗ ಸಮಸ್ಯೆ ಗಂಭೀರವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಡಾ. ವಿಕ್ರಮ್ ಕಲ್ರಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು...

• ಬೆನ್ನು ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಪಕ್ಕದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತೀವ್ರ ನೋವು.

• ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜಿಸುವಾಗ ನೋವು ಅಥವಾ ಉರಿ.

• ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

• ವಾಕರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಂತಿ.

• ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ತೊಂದರೆಯಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಮೂತ್ರದ ಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು.

ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮೂತ್ರನಾಳದೊಳಗೆ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದೇ ಇರಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ?

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಕಲ್ಲುಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಬಹುದು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಡಾ. ಉಮೇಶ್ ಗುಪ್ತಾ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಈ ಅಂತರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೇಹದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಂತರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.

ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ತೊಂದರೆಗಳ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂಶಗಳೂ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಡಾ. ಕಲ್ರಾ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಪುರುಷರ ಸಮಸ್ಯೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಬದಲು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?

ಕಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲವು ಸರಳ ಜೀವನಶೈಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು, ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಡಾ. ವಿಕ್ರಮ್ ಕಲ್ರಾ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಈಗಾಗಲೇ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಪದೇಪದೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಖನಿಜಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ, ಅವು ಮತ್ತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವಾಗ ತಕ್ಷಣ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು?

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಶಂಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜ್ವರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅಸಹನೀಯ ನೋವು ಉಂಟಾದರೆ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ತೊಂದರೆಯಾದರೆ ತಕ್ಷಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಡಾ. ಉಮೇಶ್ ಗುಪ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಮೂತ್ರದ ಹರಿವಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದರೆ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು.

ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಿರಂತರ ವಾಂತಿ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ನೋವು ಕಂಡುಬಂದರೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು. ನೋವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಕಾಯುತ್ತಾ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಸೂಕ್ತ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸದೇ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು, ಉಪ್ಪಿನ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ.

ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಜ್ವರ, ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಅಥವಾ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜಿಸುವಾಗ ತೊಂದರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಗಂಭೀರ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು.